Komende Clubavond

Wanneer de bladeren vallen komt het bockbier in de schappen. De etiketten van de brouwers, zowel de grote als de kleine, variëren leuk met de beeltenis van een bok en in elke streek vindt een bokbierfestival plaats. De gemiddelde Nederlandse bierconsument associeert het bockbier in elk geval met de herfst, experimenten met lente-, zomer- en winterbok ten spijt. Maar wat is een bockbier eigenlijk? Waar komt het vandaan en waarom wordt het soms als bock geschreven met ck? Roel Mulder zal ons inwijden in de historie en de actualiteit van deze bierstijl. Roel Mulder is bekend van het boek ‘Verloren bieren’ en heeft ons als spreker vaker op een clubavond kunnen vermaken met zijn kennis over bieren. 

Terugblik clubavond: X-brewing

Tijdens de afgelopen clubavond mochten we X-brewing uit Katwijk ontvangen. De brouwerij presenteerde een reeks bieren, waarbij met name de variant met kokos en een bier met uitsluitend koudhopbitterheid voor interessante discussies zorgden. Leden die interesse hebben in meer bieren van X-brewing kunnen hun keuze maken op de website van de brouwerij en deze per e-mail doorgeven aan het bestuur. De bestelde bieren kunnen de komende clubavond worden afgehaald voor €5,= per blik (440 ml).

Evaluatie adventkalender

De adventkalender kende dit jaar een succesvolle deelname van 31 brouwers. De kwaliteit van de 24 verschillende ingezonden bieren was over het geheel genomen goed en smaakvol, ieder kon zijn beoordeling over de bieren geven, het bier van Guus van der Veek een Pohjala OO Kloon Imperial Porter kreeg de hoogte waardering. Voor wie de achterliggende techniek wil bestuderen: de recepten zijn inmiddels gepubliceerd in het ledenmenu op de website onder het kopje ‘Adventkalender’. De inschrijving voor de nieuwe editie voor eind dit jaar is geopend, inschrijven via advent@twortwat.nl.

Lentebock: Zonnedauw

Ook dit jaar is er weer een lentebock gebrouwen. Het bier, met de naam Zonnedauw, wordt op 28 maart gelanceerd bij Brouwmaatje. Op deze dag kunnen leden hun bestelde bier afhalen. Daarnaast wordt er een vat Zonnedauw aangesloten, zodat er ter plaatse geproefd kan worden. Dit biedt een goede gelegenheid om het bier gezamenlijk te beoordelen en ervaringen uit te wisselen over receptuur en brouwproces.

Workshop Bierbrouwen, voorjaar 2026

Voor het voorjaar staat er weer een nieuwe brouwcursus gepland onder leiding van Titus Rinia en Theo van Eijden. De cursus omvat drie theorie-avonden in Nieuw-Vennep (16, 23 en 30 april), een praktijkdag in Lisserbroek (2 mei) en een afsluitende bottelavond. Voor €90,= ontvangen deelnemers uitgebreide instructie, het cursusboek van Adrie Otten, circa 18 flessen eigen bier en – voor niet-leden – het lidmaatschap tot het einde van het jaar. Inschrijven kan via de website.

Open Nederlands Kampioenschap (ONK)

De inschrijving voor het Open Nederlands Kampioenschap amateurbierbrouwen staat nog steeds open. In het vorige clubblad vindt je een uitgebreid artikel over dit onderwerp. Voor actuele informatie en aanmeldingen verwijzen we je naar de website ONK Brouwen. Het insturen van bieren is een goede manier om objectieve feedback op jouw brouwsels te verkrijgen. 

Versterking redactie gezocht

Tot slot zijn we naarstig op zoek naar versterking voor onze redactie. De redactieleden maken het mogelijk dat er iedere maand weer een interessant en verzorgd clubblad verschijnt. Om de continuïteit van dit belangrijke medium te waarborgen is nieuwe aanwas noodzakelijk. Schroom niet en doe een stap naar voren: alle hulp is welkom. Je kunt je aanmelden bij het bestuur of rechtstreeks bij de redactie.

Clubavond januari 2026

Het moest wel een mooie avond worden met een presentatie van X-Brewing, met heel speciale bieren, maandbier op tap en een goede opkomst. En dat op de eerste clubavond van 2026!!

Het maandbier deze keer is van Jan Wurpel, die al eerder meedeed en won en al twee keer op de kei staat: in 2007 en 2010. Zoals gebruikelijk is het weer zoeken naar de juiste druk en het minste schuim. Dat gaat altijd gepaard met een rij bij de bar, maar dan heb je ook wat ;).

Dit keer op de tap Jan's Old Ale. Een lekker zelfgebrouwen biertje, waar je ook nog punten voor kan geven. Dat ging voor dit bier van 6,7 tot 9,8 met als resultaat een gemiddelde van 7,78, een goed begin van 2026.

Hierna konden we verder met de presentatie van de Amazing beers Van X-brewing waarvan een paar met bijzondere ingrediënten, die goed in smaak vielen. Al met al een heel geslaagde eerste clubavond van het nieuwe jaar.

Dat er nog vele mogen volgen, tot de volgende keer!
Namens het bar team, Sera en John

Het panel

Roanne de Boer is professioneel brouwer bij Klein Duimpje in Hillegom en opgeleid als brouwer bij Stibon en Lentis in Rotterdam. Sinds 2018 is Roanne actief in de brouwerij en sinds de COVIDperiode full-time actief als brouwer. Daarnaast brouwt Roanne ook thuis.

Gery Uytenhaak brouwt ondertussen (samen met partner Ben) 14 jaar bier. Eenmaal bevangen door het brouwvirus heeft Gery de Stibon opleiding gedaan en daarna de opleiding voor bierkeurmeester. Naast sommelier is Gery sinds 2017 bierkeurmeester.

Theo van Eijden brouwt sinds 1996 en is al vele jaren zeer actief binnen de vereniging. Ook Theo is bierkeurmeester.

Chris Talbot brouwt sinds 2014 thuis (met partner Patricia). Hij is van 2018 tot 2024 actief geweest als BKG bierkeurmeester en heeft in 2022 ook de cursus tot StiBON biersommelier afgerond.

De vraag van deze maand

Conische vergistingsvaten hebben de mogelijkheid om gist af te laten (purgeren). Is het nodig om gist te purgeren tijdens of na de vergisting? En als dat zo is, hoe en wanneer doe je dat dan?

Roanne

Ik vind een conisch vat erg fijn om mee te werken, heb er zelf ook één. Is het echt nodig om gist af te laten? Nee, meestal is het niet nodig, maar het kan je wel vele voordelen geven, dus ik zou zeggen doe het wel, maar pas na de vergisting. Het kan onder andere je helpen je bier helder te krijgen. Als je het aflaten te vroeg doet kan het de vergisting vertragen of zelfs stoppen doordat je actieve gist verwijdert. Na de vergisting dump je dus als het ware dode gist en je maakt je bier mooi helder.

Gery

Purgeren kan al vrij snel, het hangt een beetje van de gistsoort af of het ook nodig/nuttig is. De diverse gisten hebben een verschillende flocculatie, oftewel de mate van samenklonteren en neerslaan. Sommige gisten vormen een dik plakkaat, dat nauwelijks door het pijpje naar de aftapkraan loopt. Deze kan je het beste voor het einde van de hoofdvergisting al gaan purgeren. Anderen klonteren slecht samen waardoor er ook veel bier wegloopt. Daarbij kan je wachten tot na het lageren. Soms staat op de verpakking wat de flocculatie (ook wel sedimentatie) is, en anders is het terug te vinden via google of op de website van de leverancier.

Als voorbeeld: Fementis S04 heeft een snelle sedimentatie, Fermentis US-05 middelmatig en Fermentis WB-06 heel langzaam. Zelf purgeer ik meestal 3 keer. Na een dag of 5, na 10-14 dagen, en voor het bottelen (na lagering). Bonustip: de gist die je aftapt tijdens het purgeren kan je goed gebruiken als je zelf brood of pizza wilt bakken. Biergist is een fantastische gist om hiervoor te gebruiken. Gebruik in dat geval de gist nog dezelfde dag.

Theo

Het gebruik van een cylindroconisch vergistingsvat (CCT) is binnen de amateurbrouwwereld een extra mogelijkheid voor procesbeheersing. De conische geometrie is echter niet louter een esthetische keuze; het is een functioneel ontwerp dat de brouwer in staat stelt de interactie tussen het bier en de sedimentaire biomassa met te managen. De vraag of purgeren noodzakelijk is, voert ons terug naar de fundamenten van de gistfysiologie en de vloeistofdynamica.

De theoretische noodzaak van purgeren stoelt primair op het vermijden van autolyse. Wanneer de gist na de exponentiële groeifase in de stationaire fase belandt, accumuleert zij onderin  de conus. Hier ontstaat een micro-omgeving die vijandig is voor de cellulaire integriteit. De cumulatieve hydrostatische druk van de vloeistofkolom, in combinatie met de thermische isolatie van de compacte gistmassa, initieert een fysiologische stressrespons.

Bij gebrek aan nutriënten en onder invloed van endogene enzymen bezwijkt de celwand, waarbij cytoplasmatische componenten – waaronder proteasen, vetzuren en nucleotiden – in het bier diffunderen. Dit proces resulteert in een sensorisch defect dat zich manifesteert als een onaangename umami-toon (bouillonachtig) en een verlies aan schuimstabiliteit door de afbraak van schuimpositieve eiwitten. Door de conus tijdig te purgeren, wordt deze potentiële bron van degradatie geëlimineerd voordat de biochemische drempelwaarde voor smaakafwijkingen wordt overschreden.

Naast de microbiologische risico's speelt het trub-management een cruciale rol. De conus fungeert als een bezinkingsreservoir voor coagulaten van eiwitten en polyfenolen (hete en koude breuk). Hoewel een minimale aanwezigheid van lipiden uit de trub de gistvitaliteit initieel kan ondersteunen, leidt langdurige expositie na de hoofdgisting tot de extractie van geoxideerde hopharsen en ruwe tannines. Dit kan de organoleptische balans verstoren en een astringente bitterheid introduceren die de subtiele moutnuances overstemt.

Chris

Allereerst het korte antwoord... is het nodig om gist te purgeren tijdens de vergisting? Nee.
 
Maar het kan – afhankelijk van de omstandigheden – wel degelijk voordelen hebben of mogelijke problemen voorkomen. Nadat gist zijn levenscyclus heeft doorlopen, zal de gist uitzakken en afsterven. Dit is een geleidelijk proces, waarbij de hoeveelheid slurry onderin het vergistingsvat gedurende een aantal weken zal toenemen. De dode gistcellen zullen na verloop van tijd uiteen vallen, de zogenaamde autolyse. Daarbij komen eiwitsplitsende enzymen vrij die de helderheid van het bier, alsmede de schuimhoudbaarheid, negatief kunnen beïnvloeden. Ook kan het uiteenvallen van de gistcellen effect hebben op de geur en smaak. Denk bijvoorbeeld aan gistsmaakjes, zwavel, bouillon (umami), vlees, onaangename bitterheid, overrijpe kaas en/of rubber. Dit zijn extreme voorbeelden, die je in de praktijk gelukkig niet vaak zult tegenkomen.

Grote hoeveelheden gist, een hoge temperatuur en de duur waarop de gist in contact staat met het bier beïnvloedt hoe sterk de effecten zullen zijn. Kleine hoeveelheden gist, zoals bij hergisting op fles, hebben dan ook een niet waarneembaar effect. Hoge temperaturen zullen de levenscyclus van de gistcellen verkorten, waardoor autolyse zich eerder voordoet. Bij langere contacttijden zal het bier eerst minder fris gaan smaken voordat autolyse-smaakjes waarneembaar worden. Je kunt de negatieve effecten van autolyse minimaliseren door de hoeveelheid dode gistcellen die in contact staan met het bier te verminderen, bijvoorbeeld door over te hevelen of gist af te laten.

Tegen het einde van de hoofdvergisting is al veel gist neergeslagen en kun je beginnen met gist af te laten. Je zet het kraantje geleidelijk open totdat de gistslurry eruit stroomt, je doet het weer dicht wanneer de slurry dunner wordt en er bier meekomt. Dit proces kun je een paar keer herhalen, telkens met een paar dagen ertussen. Het vat loopt conisch toe en er slaat gist neer op de zijkant. Je kunt vooraf rustig met een rubberen hamer zachtjes de gist los tikken, zodat je meer gist aflaat. Zowel met overhevelen als met gist aflaten is het van belang dat er geen zuurstof bij het bier komt in verband met oxidatie gevaar. Vergisten onder druk kan daarbij een uitkomst zijn.

Terugkomend op de vraag

Je kunt prima een uitstekend bier produceren zonder gist af te laten. Voorwaarden zijn wel het gebruik van voldoende,  maar geen overdaad aan vitale gist, passende vergistingstemperaturen en een volledige vergisting met een zo kort mogelijke contacttijd tussen gist en bier. ‎

Een overzicht van voltooide projecten, uitstaande acties per project en nieuwe projecten waaraan momenteel wordt gewerkt.

HeVeD: Hervergistingsdrukmeter

(project afgerond)

Alle HeVeD's zijn verkocht, echter een aantal bestelde HeVeD's zijn betaald maar nog steeds niet opgehaald bij Brouwmaatje. Eenieder die dit betreft wordt aangeschreven door Guus van der Veek en wordt vriendelijk doch dringend verzocht de bestellingen alsnog bij Brouwmaatje op te halen. Een gedetailleerde handleiding om de HeVeD te configureren staat gepubliceerd op de Website van 't Wort Wat! Afgezien van de nog op te halen bestellingen beschouwen wij dit succesvolle project afgerond. Bij voldoende belangstelling kunnen wij dit project weer opstarten en wij zullen de belangstelling op een nader te noemen tijdstip weer peilen.

ISpindel

(project afgerond)

Alle I-Spindels zijn inmiddels verkocht en we beschouwen dit als een succesvol project dat is afgerond. Op dit moment kunnen er geen bestellingen meer worden geplaatst; echter, bij voldoende belangstelling kunnen wij dit project weer opstarten.

Een instructiehandleiding is geschreven en staat gepubliceerd op onze website. Een betaalde Brewfather-account is een randvoorwaarde om de i-Spindel uit te kunnen lezen. Tevens liggen er nog een aantal I-Spindels bij Brouwmaatje die nog niet zijn opgehaald.

Flessenspoelmachine ‒ accessoire op bestaande vaatwasser

(project in concept/haalbaarheid fase)

Dit project was eerder door een ander clublid uitgevoerd maar dat ontwerp bleek niet te voldoen aan de verwachtingen. Wij hebben met dit clublid gesproken en de opgedane ervaringen zijn met de commissie gedeeld. We hebben dit project opnieuw opgepakt en denken dat wij de mogelijke oorzaak van het falen hebben ontdekt. Uiteraard gaat hier wat tijd in zitten om meerdere testen uit te voeren voordat wij dit aan een breed publiek bekend maken.

Mechanisch roerwerk

(project in conceptfase)

De indruk bestaat dat er mogelijk belangstelling bestaat onder diegenen die nog met pannen brouwen of dit een aanvulling kan bieden op een semi-automatische installatie. Wat wordt opgeleverd is een uitgewerkt concept om zelf met bestaande middelen een roerwerk samen te stellen. Wij denken dan bijvoorbeeld aan hergebruik van een ruitenwissermotor met een losse 12V externe voeding, gekoppeld aan een elektronische snelheidsregelaar. Uit de praktijk (gezien bij bestaande brouwers) is bekend dat het aantal omwentelingen van het roerwerk tussen de 30 en 60 omwentelingen per minuut dient te zijn en de motor via een mechanische reductie het roerwerk aandrijft.

Voor de goede orde, wij leveren hier geen kant en klaar pakket aan onderdelen aan, maar bouwen en testen een prototype en doen hier verslag van. Het is dan aan de handige doe-het-zelver om een dergelijk roerwerk te bouwen. Meerdere oplossingen gebaseerd op diverse deelcomponenten zijn hier mogelijk.

Flessenvulmachine

(project in bouwfase/integratiefase)

Dit project omvat een systeem om 4 flessen (of desgewenst 1 fles) automatisch simultaan af te vullen, onafhankelijk van het type bier. Afgezien van een aantal technische hardware- en softwaretesten, is een van de uitdagingen hoe om te gaan met bieren van een verschillende viscositeit (‘dikke’ en ‘dunne’ bieren), zonder dat dit de doorstroomsnelheid van de vloeistof beïnvloedt.

Dit specifieke probleem is inmiddels opgelost. Zodra wij een eerste test hebben uitgevoerd zullen we hier uitgebreid verslag van doen. Om een tipje van de sluier op te lichten, de module die de pompjes en kleppen aanstuurt en de dosering van de flessen voor zijn rekening neemt is inmiddels gereed.

Technische vraagbaakfunctie

(project in conceptfase)

Zo nu en dan wordt de gadgetcommissie benaderd voor hetzij ondersteuning op bestaande producten ofwel nieuwe ideeën die door leden geïnitieerd worden. Binnen de gadgetcommissie zijn een aantal technische competenties aanwezig die hier een antwoord op kunnen geven. Alle leden van de gadgetcommissie brouwen bier en hebben uit de praktijk ervaring met soortgelijke vraagstukken en gebruiken diverse hulpmiddelen. Om een en ander vorm te geven in een proces moet er een aantal goede afspraken worden gemaakt voor welke vraagstukken en via welke methode de gadgetcommissie benaderd kan worden.

Als voorbeeld kregen wij recent een vraag via een clublid over een hulpstuk voor een ‘flessenklem/flessenfixeerder’. Het doel van dit hulpstuk is om te zorgen dat een fles die afgedopt wordt te allen tijde rechtstandig onder het ‘kroonkurkapparaat’ wordt gepositioneerd. Aan de hand van de ervaringen binnen de gadgetcommissie met 3D printers zijn wij in staat geweest hier een antwoord op te geven.

Een ander voorbeeld is een fusthouder voor een Oxebar fust, die gecombineerd wordt met een CO₂ patroon. De beide componenten zijn samengevoegd in een unit. Dit zijn slechts een paar voorbeelden en wellicht zijn er nog meerdere ideeën en oplossingen mogelijk.

Langs deze weg nodigt het bestuur van de amateurbierbrouwersvereniging 't Wort Wat! haar leden uit tot het
bijwonen van de jaarlijkse ledenvergadering, welke in de Boerderij gehouden zal worden op:
Vrijdag 27 maart 2026, 20:00 uur.

De agenda voor de ALV 2026 is als volgt:

1. Opening.
2. Vaststelling agenda.
3. Benoeming stemcommissie.
4. Goedkeuring verslag ALV 2025.
5. Goedkeuring jaarverslag van het bestuur van 't Wort Wat! over 2025.
6. Financiële verslaglegging:
   1. Goedkeuring financieel jaarverslag inclusief bevindingen van de kascontrole commissie. (Het Financieel jaarverslag 2025 is te vinden op de website van TWW onder documenten)
   2. Verkiezing kascontrole commissie 2026.
   3. Begroting 2026.
7. Bestuursverkiezing.
   1. Theo van Eijden is herkiesbaar als bestuurslid (penningmeester),
   2. Martijn Aartsma heeft aangegeven te stoppen als bestuurslid na de ALV,
   3. Eenieder die interesse heeft in een van de bestuursfuncties mag zich graag voorafgaand aan de ALV bij de secretaris aanmelden,
   4. Algemene discussie n.a.v. inbreng van leden en voorstellen van het bestuur.
8. Rondvraag.
9. Sluiting.

Het jaarverslag 2025 heeft u in het clubblad van januari kunnen lezen en het verslag ALV 2025 is te lezen in het clubblad van maart.

Namens het bestuur,
Nico de Boer,
secretaris.

Van klassieke rassen tot hypergespecialiseerde aromaprofielen

Net zoals bij gist heeft ook de hopmarkt voor brouwers de laatste jaren een duidelijke versnelling doorgemaakt. Waar de keuze voor de hobbybrouwer ooit grotendeels bestond uit een beperkt aantal klassieke Europese rassen en enkele bekende Amerikaanse variëteiten, is er inmiddels sprake van een sterke verbreding en verfijning. Opvallend zijn vooral twee bewegingen: enerzijds de opkomst van nieuwe, zeer expressieve aromahoppen voor moderne IPA‑achtige bieren, anderzijds de introductie van moderne lager‑ en ‘noble‑achtige’ hoppen, die klassieke profielen combineren met een eigentijdse intensiteit. Daarnaast verschijnen steeds meer geconcentreerde hopproducten, zoals oliën en extracten, die een heel eigen rol in receptontwikkeling spelen.

Net als bij gist zijn deze ontwikkelingen niet langer voorbehouden aan professionele brouwerijen. Veel van de nieuwe hoprassen worden door Europese groothandels in hobbyverpakkingen aangeboden, en duiken steeds vaker op bij webshops die zich richten op gevorderde thuisbrouwers. Het hoplandschap voor Europese hobbybrouwers bevindt zich daarmee in dezelfde fase van versnelling en verfijning als de gistmarkt: enerzijds blijven klassieke, geliefde rassen goed beschikbaar, anderzijds komt er een groeiend palet aan hypergespecialiseerde variëteiten bij, ontworpen voor heel specifieke bierstijlen en aromadoelen.

1. Nieuwe aromahoppen voor moderne IPA's: fruit, thiolen en biotransformatie

De meest zichtbare verschuiving is die in het segment van de aromahoppen voor IPA, NEIPA en andere hopforward bieren. Waar de eerste generatie ‘nieuwe wereld‑hoppen’ vooral draaide om citrus, hars en dennen (Cascade, Centennial, Simcoe, Citra), richt de huidige generatie zich op complexere fruitprofielen en een nauwe samenwerking met gist.

Een illustratief voorbeeld is Alora (HS17701) van Hopsteiner. Deze hop valt op door een afwijkende olie‑samenstelling, met een relatief hoog aandeel aan minder gangbare componenten zoals selineen. Sensorisch uit zich dat in aroma’s van perzik, abrikoos, zoete meloen en een verfijnde yuzu‑achtige citrus. In de praktijk komt Alora vooral tot zijn recht wanneer je hem in de late fases inzet:

• als whirlpool‑hop rond 75–80 °C, voor een brede, zachte fruitlaag;
• als dryhop in de range van 4–8 g/l, bij voorkeur in combinatie met een neutrale of licht fruitige gist (bijvoorbeeld WLP001, US‑05 of een moderne NEIPA‑stam).

Een eenvoudig toepassingsvoorbeeld is een moderne pale ale met een vrij sobere moutstort (pils, wat tarwe, eventueel wat havervlokken), bitterheid uit een vroege gift Magnum of Columbus, en vervolgens uitsluitend Alora voor whirlpool en dryhop. Met een cleane gist zoals WLP001 resulteert dat in een strak, doordrinkbaar bier waarin het steenfruit‑ en meloenkarakter van de hop centraal staat.

Nog een stap verder in de richting van ‘snoepige’ fruitprofielen gaat Dolcita (ex‑HBC 1019) uit het HBC‑programma van John I. Haas. Proefnotities beschrijven Dolcita als een hop met aroma’s van rijpe perzik, gekaramelliseerde ananas, rijpe sinaasappel en romige, tropische tonen. Dit maakt Dolcita bijzonder geschikt voor hazy IPA's en andere bieren waarin een bijna sapachtig fruitprofiel gewenst is. In combinatie met een NEIPA‑gist als LalBrew New England™ of WLP066 London Fog wordt het tropische en steenfruitkarakter extra aangezet door biotransformatie en het zachte mondgevoel dat deze gisten produceren.

Krush™ (ex‑HBC 586), eveneens uit het Haas‑programma, wordt door veel brouwers gezien als een ideale ‘derde hop’ naast klassiekers als Citra en Mosaic. Het profiel omvat sinaasappel, guave, perzik, mango, bessen en een lichte harsigheid. In een typische toepassing fungeert Krush als verbinder tussen Citra (citrus, tropisch) en Mosaic (bessen, complex fruit), bijvoorbeeld in een IPA met:

• bitterheid uit Magnum of Warrior,
• late en koude giften Citra en Mosaic,
• extra gelaagdheid uit Krush in whirlpool en dryhop.

Voor de hobbybrouwer betekent deze ontwikkeling dat er naast de bekende namen nu een hele reeks hoppen bestaat die specifiek is ontwikkeld voor:

• hoge aroma-intensiteit in whirlpool en dryhop;
• een sterke interactie met biotransformatie‑ en thiolrijke gisten;
• het bouwen van gelaagde fruitprofielen (steenfruit, tropisch, bessen) in plaats van één dimensionale citrus.

2. Moderne lager‑ en noble‑achtige hoppen: klassiek profiel met extra gelaagdheid

Parallel aan de ontwikkeling van hop voor IPA's is er een tweede, minder spectaculaire maar minstens zo interessante trend: de herwaardering en doorontwikkeling van hop voor lagers en andere cleane bieren. Hier ligt de nadruk niet op maximale fruitexplosies, maar op nuance, balans en een lichte modernisering van het klassieke edele karakter.
Een goed voorbeeld is HBC 1134 van John I. Haas, vaak omschreven als een ‘American noble’ hop. Deze variëteit is een dochter van Hersbrucker en is specifiek ontwikkeld voor gebruik in moderne lagers en pilseners. Het aromaprofiel wordt beschreven als bloemig, kruidig en licht houtig, met een bescheiden citrusaccent dat het geheel nét wat frisser maakt dan traditionele edele rassen. Toepassingsmogelijkheden voor HBC 1134 zijn onder meer:

• als enige aromahop in een moderne pils of Helles, met een vroege bittergift en één of twee late giften rond 10 en 0 minuten;
• in combinatie met Saaz of Hallertau Mittelfrüh, waarbij HBC 1134 wat extra frisheid en gelaagdheid toevoegt aan het klassieke profiel.

Interessant aan dit soort hoppen is dat ze het mogelijk maken om bieren te brouwen die voor de drinker meteen herkenbaar ‘lager’ smaken, maar waarin de kenners duidelijke extra nuances ontdekken. In een licht gehopte Helles bijvoorbeeld kan HBC 1134 subtiel meer bloemige en citrusachtige tonen geven dan een traditionele één‑hopstort met alleen Mittelfrüh.
Daarnaast zijn er bestaande variëteiten die in dit licht opnieuw aandacht krijgen, zoals Contessa en Delta. Dit zijn hoppen met:

• zachte bloemige en kruidige tonen;
• een milde, vaak steenfruit‑achtige of citrusachtige fruitigheid.

Ze lenen zich goed voor:

• moderne lager‑stijlen (Helles, pils met lichte, moderne toets);
• Kölsch‑achtige bieren;
• blonde bieren waarin hop aanwezig mag zijn, maar niet de hoofdrol opeist.

Een concreet voorbeeld is een ‘moderne pils’ waarin je bittert met Magnum of Perle, en vervolgens in late giften een combinatie van Saaz en Contessa gebruikt. Het resultaat is een bier dat qua basisstructuur klassiek Tsjechisch of Duits aanvoelt, maar waarin een iets bloemiger, zachter hoparomaprofiel aanwezig is dan in de traditionele versies.

3. Hop in geconcentreerde vorm: oliën, extracten en droge aromaboost

Naast de ontwikkeling van nieuwe rassen doet zich een meer technische trend voor: de opkomst van hopoliën en andere geconcentreerde hopproducten. Waar hele bellen en pellets decennialang de standaard waren, kiezen brouwers in toenemende mate voor aanvullende vormen waarmee ze het aromaprofiel preciezer kunnen doseren, verliezen beperken en nieuwe toepassingen ontsluiten. Wateroplosbare hopoliën en vloeibare dryhop‑producten worden in de professionele wereld al enige tijd gebruikt voor:

• het verhogen van het hoparoma zonder extra absorptieverlies van bier;
• het finetunen van aroma in de klaringstank, kort voor afvullen;
• toepassing in niet‑alcoholische dranken (hopwater, NA‑bier) waar bitterheid en troebelheid soms minder gewenst zijn.

Voor hobbybrouwers zijn dit soort producten nog relatief nieuw, maar ze beginnen in kleine verpakkingen hun weg naar Europese webshops te vinden. In de praktijk kunnen ze bijvoorbeeld worden ingezet om:

• een al vergist bier een extra hoparomaboost te geven vlak voor bottelen of keggen;
• een proefbatch in meerdere richtingen te sturen door dezelfde basis te splitsen en verschillende hopoliën toe te voegen;
• een laag‑ of niet‑alcoholisch bier toch een overtuigend hoparoma mee te geven, zonder zware dryhopgiften en het bijbehorende verlies.

Vooral in combinatie met moderne gisten die thiolen of andere aromacomponenten vrijmaken, ontstaat zo een nieuw speelveld waarin zowel hopras, hopvorm als gistkeuze gezamenlijk het eindaroma bepalen.

4. Praktische impact voor de hobbybrouwer

Voor de Europese hobbybrouwer betekent deze hop‑evolutie dat de keuze voor hop veel dichter tegen het hart van het recept komt te liggen. Waar vroeger vaak werd gewerkt met een vrij vast lijstje (bijvoorbeeld Saaz voor pils, Cascade voor pale ale, Citra voor IPA), is het nu zinvoller om per bier eerst het gewenste aromaprofiel te definiëren en daar vervolgens hop en gist bij te zoeken. Enkele typische scenario’s:

• Voor een moderne NEIPA: een NEIPA‑gist (bijvoorbeeld LalBrew New England™ of WLP066 London Fog) gecombineerd met hoppen als Dolcita™ en Krush™ in whirlpool en dryhop, eventueel aangevuld met een meer klassieke Citra‑component voor citruskracht.
• Voor een strakke maar hedendaagse pils: een klassieke lagergist (bijvoorbeeld W‑34/70) met een bitterhop als Magnum en late giften HBC 1134 en/of een milde Contessa‑component, om de edele basis licht te verrijken.
• Voor een cleane, hoppige ‘pseudo‑lager’ met kveik: een neutrale kveik zoals Lutra, vergist op hogere temperatuur, met een hopstort waarin een combinatie van een moderne lagerhop (HBC 1134, Contessa) en een bescheiden hoeveelheid fruitige aromahop (bijvoorbeeld een beetje Alora in whirlpool) een brug slaat tussen traditioneel lager en moderne aromatiek.

De rode draad is dat hop, net als gist, steeds minder een generieke bouwsteen is en steeds meer een precies instelbaar instrument. Door bewust te kiezen voor specifieke rassen en vormen – en ze te koppelen aan een passende gist en vergistingsstrategie – kun je als hobbybrouwer bieren brouwen die qua complexiteit en aromasturing dicht in de buurt komen van wat professionele craftbrouwers doen.

Na een zeer korte voorbereidingsperiode in december 2025 werd het bier van Chris Talbot geselecteerd voor het voorjaarsbier van 2026, genaamd ‘Zonnedauw’. Criteria voor de selectie waren vrij algemeen: lever een blond biertje in, niet te hoog in de alcohol, maximaal 6,5 procent, kortom een doordrinkbaar fris zomerbier.

Een nu al geleerde les is dat wij nog meer aandacht moeten besteden aan de planning en voorbereiding om meer kandidaten te stimuleren en de gelegenheid te geven hun favoriete bier te laten meedingen voor het clubbier. Dus mocht je reeds een mooi recept hebben voor 2027, meld je dan bij ons!

Even terzijde: de Noord-Hollandse Brouwerij, de locatie waar wij vorig jaar de Zonnebock lieten brouwen is niet alleen overgegaan naar andere eigenaars, maar is tevens verhuisd naar een andere locatie. De huidige eigenaars, Tim en Daniëlle, zijn gepassioneerde mensen die het roer volledig hebben omgegooid. Tim richt zich voornamelijk op het brouwproces, terwijl Daniëlle zich bezig houdt met de logistiek en de noodzakelijk administratie en accijnzen. Tim heeft een achtergrond in de werktuigbouw en Daniëlle in de horeca en beiden houden van een mooi bier. Door toeval kwamen zij erachter dat de brouwerij-installatie te koop stond. Echter, de locatie van weleer was niet meer beschikbaar en kreeg een andere bestemming. Na het verwerven van een andere locatie in Uitgeest en na de  contractuele overname van de brouwinstallatie zijn zij in staat geweest de brouwerij op een nieuwe locatie op te zetten en bedrijfsklaar te maken binnen een periode van slechts 7 weken.

Nu was het tijd om de hoppen, additionele suiker en brouwzouten toe te voegen aan de kookketel. Na 60 minuten koken was het kookproces ten einde en kon de whirlpool gestart worden en middels een gaasvorming cilindrisch filter hoopten de hopresten zich op als een kegel in het midden van de kookketel. Het voordeel van dit filter is dat je zelf in deze fase van het proces al een redelijk helder wort krijgt na het aftappen. Vervolgens werd het wort nogmaals door een filter en platenkoeler gepompt en eenmaal afgekoeld na 18 °C via een slang naar de gistkuip gepompt. Het verwarmde koelwater werd afgevoerd naar een buffertank voor toekomstig hergebruik. Hierna werd de gist toegevoegd en kon de fermentatie van start gaan.

Nog even wat cijfers

Het begin SG werd bereikt op 12,5 graden Plato (dit komt overeen met een SG van 1050). We hadden 580 liter aan de kook aan het eind van het proces en de verwachting is dat we bij benadering 530 liter in flessen kunnen afvullen.

De vervolgstappen

Op 3 maart is de botteldag gepland en de introductie van de Zonnedauw bij Brouwmaatje zal plaatsvinden op tap op zaterdag 28 maart, details en tijdstippen volgen nog. Bestellen kan via de website met de kanttekening dat er per lid in de voorverkoop tegen kostprijs slecht 1 doos van 33 cl flessen (24 flessen per doos) plus 1 doos van 75 cl flessen (6 flessen per doos) besteld kan worden. Wij willen alle leden de gelegenheid geven van deze aanbieding gebruik te maken.

De nieuwsflits met besteldetails zal binnenkort worden verstuurd, dus check je mail dagelijks want de voorraad van dit prijswinnende bier is beperkt.

De clubbiercommissie

Stef en Rody Ponne uit Badhoevedorp

We zijn zo’n tien jaar geleden echt serieus begonnen met brouwen. Daarvoor hadden we wel eens met die siroop gebrouwen. In een pannetje, veel roeren en dat soort dingen. Uiteindelijk een BrewMonk gekocht en dan vergisten in een glazen vat. We hebben een BrewTaurus aangeschaft. Dan kunnen we ook onder druk vergisten, maar daar moeten we nog mee beginnen. Drie jaar geleden zijn we lid geworden van 't Wort Wat! We hebben nooit een cursus of zoiets gevolgd. De kennis kwam van veel lezen en veel fouten maken. Soms ook niet altijd het geduld gehad om de theorie te lezen. Voor het gemak nog wel twee keer zo'n brouwpakketje gehaald met alles kant en klaar er in. Uiteindelijk ook wel echt veel meer verdiept. We maken gebruik van Brewfather als software voor het brouwen en hebben we recepten van Brewfather genomen, de eerste was volgens ons een Neipa.

IPA's hebben we vooral aan het begin gebrouwen, die waren niet altijd geslaagd. Wel drinkbaar, maar het aroma was niet altijd goed. Het boek ‘Verander water in bier’ kennen we en daar hebben we ook wel recepten uit gehaald. We hebben laatst zelfs recepten gekocht via Brewers Friend. Ons Witbier Sterk vinden we altijd zelf wel prima. Een beetje de Duitse en Belgische stijlen lukken altijd erg goed. We brouwen vaak echt in de stijl. In januari brouwen we nog voor het ONK. Twee keer zijn we achtste geworden. Vorig jaar hebben we aan een competitie van brouwerij Homeland meegedaan en zowaar gewonnen. Dat was met een White IPA. Daar is een batch van 400 liter van gemaakt voor een festival. Dat was erg leuk.

Brewfather gebruiken we ook voor waterbehandeling, de pH aanpassen bijvoorbeeld. En we kopen gedemineraliseerd water bij de bouwmarkt.

We vergisten dus in een glazen vat en zetten dat in een klimaatkast. We brouwen gemiddeld eens  per maand. We kijken wel uit naar het onder druk vergisten. Het idee is dat we dan ook minder last hebben van zuurstof. We willen ooit nog een keer een Pilsner brouwen.

We brouwen, sinds zijn verhuizing, bij Stef op zolder onder het open dakraam. We hebben het eerst in de keuken geprobeerd, maar toen kwam de verf van de muur. Geen goed idee…

Het plan is om hobbybrouwer  te blijven, maar misschien ook eens een keer een huurbrouw te doen. Op dit moment zijn we een Russian Imperial Stout met kokos, vanille en cacaonibs aan het maken, die moet nog worden afgevuld.

Onze tip voor beginnende brouwers is: neem je tijd. Zelfs na 10 jaar hebben we soms nog wel moeite om de tijd te nemen. Dat voorkomt zoveel onnodige fouten. Wees voorbereid, ook met de grondstoffen. We gingen weleens in de ochtend naar Brouwmaatje, die zit bij ons echt op de hoek, om vervolgens daarna meteen, zonder goed doordacht plan, te gaan brouwen. Tegenwoordig proberen we wel iets meer te plannen.We wisselen tegenwoordig het op keg zetten met geforceerd carboniseren af met het op de fles afvullen met hervergisting. We hebben wel het idee dat het bier dan anders smaakt. We hebben nog altijd veel plezier in het bierbrouwen en gaan daar zeker mee door!